Co to jest adware?

Adware to oprogramowanie, które wyświetla reklamy na komputerze, telefonie, w aplikacji albo w przeglądarce. Samo pojęcie pochodzi od angielskiego advertising-supported software, czyli oprogramowania wspieranego reklamami. Nie każde adware jest od razu wirusem, ale jego natrętna wersja może spowalniać urządzenie, zmieniać ustawienia przeglądarki i naruszać prywatność użytkownika.

W łagodnej wersji adware może być częścią darmowej aplikacji. Użytkownik widzi reklamy, ponieważ w ten sposób twórca finansuje rozwój programu. Problem zaczyna się wtedy, gdy reklamy są agresywne, instalacja nie jest jasno opisana, a program zbiera dane lub zmienia ustawienia bez świadomej zgody użytkownika.

Dlatego adware często zalicza się do kategorii PUP, czyli potencjalnie niepożądanych programów. PUP to pojęcie szersze. Obejmuje aplikacje, które nie zawsze są klasycznym złośliwym oprogramowaniem, ale mogą przeszkadzać użytkownikowi, pogarszać wydajność urządzenia albo osłabiać bezpieczeństwo.

Jak działa adware?

Adware najczęściej działa w tle. Po instalacji może obserwować aktywność użytkownika, analizować odwiedzane strony, sprawdzać zapytania wpisywane w wyszukiwarkę i na tej podstawie dobierać reklamy. W bardziej uciążliwych przypadkach zmienia stronę startową, domyślną wyszukiwarkę, dodaje rozszerzenia do przeglądarki albo przekierowuje ruch przez zewnętrzne serwisy reklamowe.

Najczęstszy scenariusz wygląda prosto. Użytkownik pobiera darmowy program, klika instalator zbyt szybko, nie odznacza dodatkowych zgód i razem z właściwą aplikacją instaluje moduł reklamowy. Czasem adware trafia też do systemu przez podejrzane rozszerzenia przeglądarki, fałszywe aktualizacje, pirackie programy lub reklamy prowadzące do niebezpiecznych stron.

Warto wiedzieć: adware może działać na komputerach z Windows, macOS, w przeglądarkach oraz na urządzeniach mobilnych. Objawy bywają podobne, ale sposób usuwania zależy od systemu, przeglądarki i konkretnego programu.

Czy adware jest wirusem?

Adware nie zawsze jest wirusem. Klasyczny wirus potrafi samodzielnie się rozprzestrzeniać i infekować kolejne pliki. Adware zwykle działa inaczej. Jego głównym celem jest wyświetlanie reklam, generowanie kliknięć, przekierowywanie ruchu lub zbieranie danych potrzebnych do profilowania reklam.

Nie oznacza to jednak, że można je lekceważyć. Natrętne adware może zachowywać się jak zagrożenie bezpieczeństwa, szczególnie gdy ukrywa swoje działanie, utrudnia odinstalowanie, instaluje kolejne dodatki albo zbiera dane bez jasnej informacji dla użytkownika.

• Adware wyświetla reklamy i może zmieniać ustawienia przeglądarki.
• Spyware skupia się na szpiegowaniu użytkownika i zbieraniu informacji.
• Malware to szersza kategoria złośliwego oprogramowania.
• Phishing wykorzystuje fałszywe strony i wiadomości, aby wyłudzić dane. Więcej przeczytasz w haśle phishing.

Granice między tymi pojęciami mogą się zacierać. Adware, które tylko pokazuje reklamy, jest uciążliwe. Adware, które śledzi zachowanie, wykrada dane lub pobiera dodatkowe składniki, staje się realnym problemem bezpieczeństwa.

Jak rozpoznać adware?

Adware najłatwiej rozpoznać po zmianie zachowania urządzenia lub przeglądarki. Pojawiają się reklamy, których wcześniej nie było. Strony otwierają się wolniej. Wyszukiwarka zmienia się sama. Po kliknięciu zwykłego linku użytkownik trafia na podejrzaną stronę reklamową.

• pojawiają się natrętne pop-upy, banery lub fałszywe powiadomienia,
• przeglądarka otwiera nowe karty bez Twojej decyzji,
• zmienia się strona startowa albo domyślna wyszukiwarka,
• na stronach widzisz reklamy w miejscach, w których normalnie ich nie ma,
• urządzenie działa wolniej, mocniej obciąża procesor lub szybciej zużywa baterię,
• w przeglądarce pojawiają się nieznane rozszerzenia,
• program antywirusowy wykrywa PUA, PUP albo adware.

Nie każdy pojedynczy objaw oznacza infekcję. Jeśli jednak kilka z nich występuje naraz, warto sprawdzić listę zainstalowanych aplikacji, rozszerzenia przeglądarki i historię ostatnich pobrań.

Jak usunąć adware?

Usuwanie adware zacznij od najprostszych kroków. Odinstaluj programy, których nie rozpoznajesz, usuń podejrzane rozszerzenia z przeglądarki i wykonaj pełne skanowanie systemu sprawdzonym narzędziem zabezpieczającym. Potem zresetuj ustawienia przeglądarki, jeśli reklamy lub przekierowania nadal wracają.

• sprawdź programy zainstalowane w ostatnich dniach,
• usuń aplikacje, których nie instalowano świadomie,
• przejrzyj rozszerzenia w Chrome, Edge, Firefox lub Safari,
• wyczyść dane przeglądania i zresetuj ustawienia przeglądarki,
• uruchom pełne skanowanie antywirusem,
• zaktualizuj system, przeglądarkę i najważniejsze aplikacje,
• zmień hasła, jeśli podejrzewasz śledzenie aktywności lub przejęcie danych.

Jeśli adware wraca po usunięciu, przyczyną może być dodatkowy składnik uruchamiany razem z systemem, złośliwe rozszerzenie albo program instalujący kolejne moduły. W takiej sytuacji warto skorzystać z narzędzia do usuwania PUP lub oddać urządzenie specjaliście.

Jeżeli objawy dotyczą logowania, haseł lub wpisywanych danych, problemem może być także keylogger. Tego typu oprogramowanie jest groźniejsze niż zwykłe reklamy, bo może rejestrować znaki wpisywane na klawiaturze.

Jak chronić się przed adware?

Najważniejsza zasada brzmi: pobieraj programy z oficjalnych stron producentów, sklepów z aplikacjami lub zaufanych repozytoriów. Unikaj instalatorów z przypadkowych portali, pirackich wersji programów i fałszywych aktualizacji. Podczas instalacji wybieraj tryb niestandardowy, czytaj komunikaty i odznaczaj dodatki, których nie potrzebujesz.

Dla właściciela strony internetowej ochrona ma jeszcze drugi wymiar. Adware na komputerze użytkownika nie musi oznaczać, że Twoja strona jest zainfekowana. Jednak zhakowana witryna, złośliwy skrypt reklamowy albo podmienione przekierowanie mogą sprawić, że odwiedzający zobaczy niechciane reklamy lub trafi na niebezpieczną stronę.

Jeśli prowadzisz stronę na WordPressie, dbaj o aktualizacje rdzenia, motywów i wtyczek. Pomaga też stabilny hosting wordpress, kopie zapasowe, ograniczenie liczby wtyczek oraz regularny przegląd kont administratorów.

Dobrym uzupełnieniem jest certyfikat ssl. SSL nie usuwa adware z urządzenia, ale szyfruje połączenie z witryną i jest podstawą bezpiecznego przesyłania danych między użytkownikiem a stroną. Zwracaj też uwagę na adresy stron. Fałszywe domeny, literówki w nazwie marki i podejrzane końcówki adresu mogą prowadzić do stron podszywających się pod znane serwisy. Jeżeli budujesz własny projekt, świadoma rejestracja domeny pomaga utrzymać spójny, rozpoznawalny adres i ogranicza ryzyko pomyłek po stronie użytkowników.

Adware a bezpieczeństwo strony internetowej

Adware kojarzy się głównie z komputerem użytkownika, ale właściciel strony także powinien rozumieć ten temat. Jeśli witryna zostanie przejęta, może zacząć wyświetlać obce reklamy, przekierowywać ruch, ukrywać linki lub pobierać podejrzane pliki. Dla odwiedzających wygląda to podobnie jak problem po ich stronie, ale źródłem może być sama strona.

W praktyce trzeba regularnie sprawdzać aktualizacje CMS, prawa dostępu do plików, konta administratorów, wtyczki, motywy i zewnętrzne skrypty reklamowe. Warto też reagować na ostrzeżenia przeglądarek, komunikaty narzędzi bezpieczeństwa i nagłe spadki zaufania użytkowników.

Przydatnym pojęciem jest tu firewall, czyli mechanizm filtrowania ruchu i ograniczania niepożądanych połączeń. Firewall nie zastępuje aktualizacji i dobrych haseł, ale może być ważną warstwą ochrony środowiska.